Fietsen repareren in Rotterdam: vrijheid met Give a Bike

Wie Martin Trčka ontmoet, merkt het meteen: dit is iemand die liever dóét dan praat. Al doet hij dat laatste ook met aanstekelijk enthousiasme. “Ik heb Give a Bike niet eens zelf opgericht”, zegt hij lachend. “Maar ik stond wel aan de wieg.”

Dat was in 2016. Drie Rotterdamse vrienden startten een stichting om gebruikte fietsen een tweede leven te geven. Martin, met een achtergrond in bos- en natuurbescherming, sloot zich een maand later aan als vrijwilliger fietsenmaker. “Ik was bezig met een PhD in Praag, maar dat was frustrerend. Te veel denken, te weinig doen. Vervolgens werkte ik in Amsterdam bij een fietsenbedrijf waar zóveel bruikbare onderdelen werden weggegooid. Zadels, wielen, van alles. Op een gegeven moment had ik vijftig zadels in het huis van mijn vriendin. Toen zei ze: misschien moet je hier écht iets mee.”

Dat ‘iets’ werd Give a Bike. Eerst als vrijwilliger, later als degene die de stichting daadwerkelijk ging draaien. “Na een paar maanden merkte ik: ik ben eigenlijk de enige die er structureel is. Dus we begonnen klein. Geld ophalen voor de huur. Fietsen verzamelen. Mensen zoeken die ze nodig hebben. Drie simpele stappen.”

Meer dan vervoer

De missie van Give a Bike is helder: bring bikes to the ones in need. “In mijn hoofd ging het eerst vooral over Afrika. Kinderen die kilometers moeten lopen naar school, geen openbaar vervoer hebben. Een fiets opent daar letterlijk een nieuwe wereld.”

Maar al snel zag hij dat die behoefte ook dichterbij bestaat. “Ook in grote steden zoals Rotterdam zijn mensen die geen fiets kunnen betalen. En een fiets betekent niet alleen transport. Het is onafhankelijkheid. Toegang tot onderwijs, werk, zorg. Vrijheid.”
Die gedachte past opvallend goed bij een duurzame en leefbare stad. Toch ziet Martin iets wringen. “We leven nog steeds best in een auto-gecentreerde maatschappij. Mensen denken dat je een auto nodig hebt om succesvol te zijn. Terwijl een fiets je vaak naar dezelfde plek brengt, met minder impact op het milieu én beter voor je gezondheid.”

Leren door te doen

In maart start Give a Bike een fietscampagne in het Rotterdam Central District, met als zichtbaar middelpunt Fix Your Bike op het Stationsplein. Geen traditionele reparatieservice, maar een doe-het-zelf-werkplaats. “Wij fixen je fiets niet voor je”, zegt Martin resoluut. “We geven je het gereedschap en we laten je zien hoe je het zelf doet.”
Waarom? “Het is een beetje zoals koken”, legt hij uit. “Iedereen kan het, maar je hebt iemand nodig die zegt: jij kunt dit. Fietsen maken is een ambacht dat vergeten wordt. Fietsenwinkels zijn duur, en met concepten als Swapfiets hoef je zelf nergens meer over na te denken. Dus als iets stuk is, laten mensen hun fiets achter en stappen ze over op iets anders.”

Zonde, vindt Martin. “Soms hoef je alleen wat olie op de ketting of lucht in de banden. Dat verlengt de levensduur enorm. En eerlijk: het is ook gewoon leuk. Bijna meditatief. Ik zeg altijd: ik begon met Lego, toen IKEA-meubels, en nu repareer ik fietsen.”

Rotterdam Centraal is voor Give a Bike een logische plek. “Er is bijna geen betere locatie. Zoveel mensen, zoveel fietsen, zoveel beweging. Dit is dé plek om mensen te laten zien: je fiets is waardevol. En jij kunt er zelf voor zorgen. Een fiets die blijft rijden, is een kleine maar concrete bijdrage aan een duurzame stad.”

Samen sterker

Samenwerking is essentieel voor Give a Bike. Met de gemeente Rotterdam werkt de stichting aan de Fietsbank: een regeling voor mensen met een laag inkomen. “Vorig jaar repareerden we 503 fietsen en gaven we er 176 weg. En het mooie is: we zien de mensen die de fiets krijgen. Ze nemen ’m hier direct mee.”

Sinds vorig jaar helpt Give a Bike, samen met Stichting Mano, nieuwkomers op weg met een zes maanden durend leer-werktraject tot fietsenmaker.

Ook werkt Give a Bike samen met Bikeflip, tweedehands kinderfietsen via abonnement, en Buurman in de Schiehaven. “Soms lenen zij ons een bus, wij repareren hun fietsen. Gewoon ruilen. Dat past bij hoe wij werken.”

Bedrijven in het RCD kunnen volgens Martin ook een rol spelen. “We doen team events, we halen achtergelaten fietsen op bij kantoren, en een Fix Your Bike workshop is natuurlijk ook perfect voor medewerkers die met de fiets komen. We staan overal voor open.”

Trein-fiets-werkverkeer

Zijn eerste fietsherinnering? Martin lacht. “Ik groeide op in Tsjechië met een BMX met terugtraprem. Ik probeerde altijd zo hard mogelijk te gaan en dan te slippen, zodat er een enorme stofwolk ontstond.” Nu is fietsen vooral gemak: trein-fiets-werkverkeer. Hij heeft er drie. “In Utrecht, Amsterdam en Rotterdam. Maar ik bezit ze niet hoor”, grijnst hij. “Ik test ze alleen. Ze zijn onderdeel van de Give a Bike-voorraad.”

Spot Martin 23 april tussen de zebra paden voor het station. Vergeet je fiets niet!