Het Hofplein maakt ruimte voor water

De herinrichting van het Hofplein is een project van de gemeente Rotterdam, waarbij verschillende partners samenwerken aan de ambities voor een toekomstbestendige stad. Vanuit het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard denkt adviseur en gebiedsmanager Jurgen Bals mee over de wateropgaven en klimaatadaptieve oplossingen binnen het project. Vanuit zijn rol werkt hij nauw samen met de gemeente om water een vanzelfsprekend onderdeel te maken van stedelijke ontwikkeling.

Water en stad groeien steeds meer samen

Rotterdam groeit. In het centrum komen de komende jaren duizenden nieuwe woningen en extra kantoorruimte bij. Tegelijkertijd verandert het klimaat. Hevige regenbuien komen vaker voor, terwijl langere perioden van hitte en droogte ontstaan. Juist in een dichtbebouwde omgeving als het Rotterdam Central District vormt dat een grote uitdaging.

“Steen laat water niet infiltreren”, legt Jurgen uit. “Bij een flinke regenbui stroomt water direct af. In gebieden met veel sloten, singels of grachten is vaak meer ruimte om dat water tijdelijk op te vangen. In het centrum is die ruimte beperkt.”

Door de groei en verdichting van steden is die ruimte steeds schaarser geworden. “Het watersysteem is steeds meer ingesloten geraakt. Daarom zoeken we naar nieuwe manieren om water opnieuw een plek te geven in de stad.”

Van versteende omgeving naar een sponsachtige stad

Klimaatadaptatie gaat volgens Jurgen niet alleen over het voorkomen van wateroverlast. Ook hitte en droogte worden steeds grotere uitdagingen. “Steen warmt sterk op. Dat maakt de stad minder prettig om in te wonen en werken, maar heeft ook gevolgen voor de waterkwaliteit. Warm water bevat minder zuurstof, waardoor problemen kunnen ontstaan zoals vissterfte, blauwalgen en andere waterkwaliteitsproblemen.”

De oplossing ligt volgens hem in een combinatie van vergroening en slimme technische systemen. “Het doel is eigenlijk om de stad meer als een spons te laten werken: water opnemen, vasthouden en gebruiken wanneer het nodig is.”

Groen speelt daarin een belangrijke rol. Bomen en planten zorgen voor verkoeling, verbeteren de leefkwaliteit en bieden ruimte voor wateropvang. Tegelijkertijd vraagt vergroening om slimme keuzes. “Je moet planten en bomen kiezen die tegen droogte kunnen en bijdragen aan biodiversiteit. Anders creëer je een groene stad die juist extra water nodig heeft.”

Groene stadsentree

Het vernieuwde Hofplein laat zien hoe deze principes in de praktijk samenkomen. Het plein is een iconische plek in Rotterdam, met de bekende fontein als middelpunt. Lange tijd werd het echter vooral bepaald door verkeer en asfalt. De herinrichting brengt daar verandering in en maakt plaats voor een groen stadsplein met meer dan 150 bomen, betere verbindingen voor voetgangers en fietsers en meer ruimte om te verblijven.

Voor klimaatadaptatie biedt het Hofplein een unieke kans. “Er was hier ruimte, maar die werd vooral gebruikt door wegen en verharding”, vertelt Jurgen. “Door de inrichting aan te passen, ontstaat ruimte voor groen én voor water.”

De vergroening zorgt niet alleen voor een aantrekkelijker plein, maar draagt ook bij aan verkoeling en een prettiger verblijfsklimaat. Tegelijkertijd krijgt het Hofplein een verborgen functie: onder de grond wordt een systeem aangelegd om regenwater op te slaan en opnieuw te benutten.

Een onzichtbare waterbuffer onder het plein

De waterberging onder het Hofplein is technisch complex, maar werkt volgens een eenvoudig principe. Regenwater van het plein zelf en omliggende gebieden, waaronder delen van Pompenburg, de Schiekade en de Weena, wordt via leidingen afgevoerd naar ondergrondse buffers.

“Die eerste buffers werken als een soort tijdelijke opslag. Bij een extreme bui komt er in korte tijd veel water vrij. De pompen kunnen dat niet allemaal direct verwerken. De buffer geeft het systeem de tijd om het water gecontroleerd af te voeren.”

Voordat het water verder wordt opgeslagen, wordt het gezuiverd met filters die vuildeeltjes uit het regenwater halen. Daarna wordt het water diep in de bodem geïnfiltreerd. In droge perioden kan het vervolgens weer worden opgepompt om de planten op het plein van water te voorzien. “Het mooie is dat je regenwater niet zomaar weggooit”, zegt Jurgen. “Je bewaart het voor een moment waarop je het juist nodig hebt.”

Een plein dat terugkomt naar de stad

Als Jurgen vooruitkijkt naar het vernieuwde Hofplein, ziet hij vooral een plek die weer wordt teruggegeven aan de Rotterdammers. “Ik zie het voor me als een soort wandelboulevard: een plek waar mensen graag naartoe lopen, waar je kunt zitten, lunchen, elkaar ontmoeten en genieten van het groen.”

De waterberging onder het plein is misschien onzichtbaar, maar speelt een belangrijke rol in dat toekomstbeeld. Het zorgt ervoor dat het Hofplein niet alleen mooier wordt, maar ook beter voorbereid is op de uitdagingen van morgen. “Klimaatadaptatie is iets van de lange adem. Het Hofplein is een mooi voorbeeld, maar uiteindelijk moet iedereen bijdragen: bewoners, ondernemers en organisaties. Elke groene tuin, elke boom en elke plek waar water kan worden vastgehouden, helpt.”