De toekomst van Hofplein

Wie Rotterdam zegt, zegt Hofplein. Een verkeersknooppunt met geschiedenis, waar dagelijks duizenden mensen zich een weg banen tussen auto’s, trams en fietsers. Maar die grijze, verharde vlakte krijgt een metamorfose. Meer groen, minder asfalt, en vooral: een plein dat uitnodigt om te blijven. Wat betekent dat voor de stad? Hoe pakken ze dat aan? En wat betekent het voor Rotterdammers? Projectmanager Iris van der Lee neemt ons mee in de toekomst van Hofplein.

We ontmoeten Iris van der Lee op de ‘bouwkeet’ aan het Weena, het zenuwcentrum van een van de grootste herontwikkelingsprojecten van Rotterdam. Overal staan grote platen met artist impressions van het nieuwe Hofplein, maar boven de zithoek prijken ook van die typische zigeunerschilderijen die vroeger bij oma thuis hingen. Men heeft het hier gezellig willen maken. Niet onterecht, want tot 2028 wordt vanuit deze plek hard gewerkt aan de transformatie van een van de drukste en meest iconische verkeerspleinen van de stad.

Terwijl we aan tafel schuiven, komt Iris net uit een overleg met de RET, de gemeente en Zuid-Holland Bereikbaar over het beperken van overlast tijdens de uitvoering. Ze schenkt twee koppen koffie in. “Dit project raakt echt alles en iedereen”, begint ze. “Van infrastructuur tot groenvoorziening, van verkeersstromen tot bouwprojecten. Dat maakt het soms complex, maar vooral ontzettend interessant.”

Een groen Hofplein

Iris leunt naar voren en wijst naar het raam. “Kijk om je heen.” Buiten strekt het Hofplein zich uit onder een grijze, regenachtige lucht. “Nu is het een grote, kille vlakte. Een plek waar mensen zo snel mogelijk doorheen willen. Dat moet anders. Meer groen, meer ruimte voor voetgangers, een plek waar je wílt zijn in plaats van één waar je alleen maar doorheen raast. De trams blijven, maar het Hofplein moet weer een bestemming worden.”

Ze staat op en pakt een stapel artist impressions. Laat haar vinger over de beelden glijden. “150 nieuwe bomen, brede voetpaden en bij de fontein écht een plek om te zitten. Dit wordt een stadsplein in plaats van een doorgangsroute. Geen serene oase – het blijft een dynamisch knooppunt met trams en bestemmingsverkeer – maar wel een plek waar je adem kunt halen.” 

Nu bieden drukke plekken zoals het Weena en Hofplein nauwelijks verblijfskwaliteit. Op warme dagen is het Hofplein tot wel zeven graden warmer dan de omliggende gebieden, een gevolg van al dat beton en asfalt. “Het is eigenlijk een braadpan”, zegt Iris droogjes. “Meer groen en schaduwplekken maken het aangenamer. Dat is niet alleen goed voor de uitstraling van het Rotterdam Central District (RCD), maar ook voor de luchtkwaliteit en het klimaat in de stad.”

Minder auto’s, meer ruimte voor de stad

“Ja, en dan het doorgaande autoverkeer”, zegt Iris terwijl ze een slok koffie neemt. “Dat is natuurlijk een hot topic.” Ze werpt een blik naar buiten, waar auto’s langsrazen en fietsers zich ertussen wringen. “Het Hofplein is nu vooral ingericht op doorstroming van auto’s, maar dat gaat veranderen.”

Ze schuift een plattegrond naar voren en wijst op de nieuwe indeling. “Van de vijf rijbanen blijven er twee over. Bestemmingsverkeer verplaatsen we naar de randen van het plein, zodat er een betere balans ontstaat tussen auto’s, voetgangers en fietsers. Want het aantal fietsers en voetgangers groeit hard de komende jaren. Dit maakt het Hofplein niet alleen prettiger, maar vooral ook veiliger.”

Uit onderzoek blijkt dat veertig procent van de auto’s die nu over het plein rijden daar eigenlijk helemaal niet hoeven te zijn, of het gebruiken voor ultrakorte ritjes. “Mensen nemen het Hofplein vaak als snelle route door de stad. Maar straks? Dan kiezen ze vanzelf een andere weg, omdat het niet langer de makkelijkste of snelste optie is. En de snelheid gaat naar 30 kilometer per uur. Dat maakt het niet alleen veiliger, maar ook rustiger.”

Stap voor stap

De werkzaamheden starten in april 2025, direct na de marathon van Rotterdam. “We hebben bewust gewacht”, zegt Iris. “Je wilt natuurlijk niet dat duizenden lopers door een bouwput moeten zigzaggen.”

De uitvoering gebeurt in fases en loopt tot eind 2027. “We werken stukje voor stukje, steeds een deel tegelijk. Zo blijft het Hofplein zoveel mogelijk bereikbaar en gaat het nooit volledig op slot”, legt ze uit. Toch zijn omleidingen en verkeersaanpassingen onvermijdelijk.

Ook onder de grond verandert er veel. “Alle tramlijnen en bovenleidingen worden vernieuwd”, vertelt Iris. “Daarnaast komt er een regenwaterbuffer voor de bomen, die helpt bij droogte. De stadsverwarming wordt aangepakt en er komt een nieuw verzamelriool. Alles bij elkaar maakt dit project behoorlijk complex en tijdsintensief.”

Ze leunt achterover. “Ja, dat betekent overlast. Daarom zeggen we nu al: kijk vooruit, plan je reis, en pas waar mogelijk je reisgedrag aan. Neem het OV, de fiets, of vermijd de drukte. Uiteindelijk wordt het er alleen maar beter op.”

Blijven praten

Iris benadrukt dat het ontwerp niet uit de lucht is komen vallen. “In de ontwerpfase hebben professionals, samen met de input van 6.500 Rotterdammers, gewerkt aan het beste plan voor een gezonde en vitale stad. En met de uitvoering in zicht hebben we de afgelopen maand nog eens 600 Rotterdammers gesproken over de aanpak, tijdens verschillende wijkbijeenkomsten”, zegt ze. “Mensen willen vooral weten: wanneer begint het, hoe lang gaat het duren, en hoe zit het met de omleidingen? Logische vragen, want dit raakt iedereen die hier woont, werkt of dagelijks langskomt.”

Omwonenden en ondernemers worden niet alleen via bijeenkomsten geïnformeerd, maar ook via online kanalen. Daarnaast starten deze maand klankbordgroepen met bewoners en ondernemers, die tijdens de uitvoering met team Hofplein in gesprek gaan over het voorkomen en oplossen van hinder. “Ons doel is dat de binnenstad ook tijdens de werkzaamheden goed bereikbaar blijft”, vervolgt Iris. “Daarom laten we zoveel mogelijk beelden zien. Mensen vinden het vaak lastig om zich voor te stellen hoe zo’n plein eruit komt te zien, maar zodra ze de artist impressions zien, worden ze enthousiast. Dan valt het kwartje en zien ze hoe mooi het kan worden.”

Niet alleen bewoners en reizigers merken de impact, ook ondernemers en pandeigenaren krijgen ermee te maken. “We zitten regelmatig met hen aan tafel”, vertelt Iris. “Hoe zorgen we dat leveringen soepel blijven verlopen? Wanneer moeten ze bevoorraad worden? En als ze zelf bouwplannen hebben, hoe stemmen we dat op elkaar af? Dit soort projecten doe je niet alleen, dat doe je samen.”

Die samenwerking is volgens haar cruciaal om de overlast te beperken en tegelijkertijd het gebied toekomstbestendig te maken. “We kunnen niet zomaar zeggen: ‘Succes ermee.’ Je moet samen meebewegen en slim plannen. Gelukkig zijn veel ondernemers daar ook echt toe bereid.”

Een icoon in een nieuw jasje

Het Hofplein is een historisch knooppunt in Rotterdam, en de iconische fontein blijft daarin een centrale rol spelen. “Straks wordt de fontein écht onderdeel van het plein”, zegt Iris. “Nu ligt ‘ie er een beetje verloren bij, omringd door voorbijrazend verkeer. Maar straks? Dan loop je er gewoon naartoe, neem je plaats op een bankje en eet je misschien zelfs je lunch terwijl het water klatert.”

Ze pakt een oude foto uit de jaren ’50. “Wist je dat deze fontein een cadeau was van scheepvaartbedrijf Phs. van Ommeren N.V.? Ter ere van hun honderdjarig bestaan in 1939. Maar door de oorlog werd hij pas in 1955 gerealiseerd.”

Bij een artist impression wijst ze op de acht beeldhouwwerken rond het bassin. “Deze sculpturen zijn van Cor van Kralingen, een Rotterdamse beeldhouwer die ook veel oorlogsmonumenten maakte. Kijk, hier zie je zeeleeuwen, vissen en andere water- en landdieren. De meeste mensen rennen hier nu langs zonder te beseffen hoe prachtig die beelden eigenlijk zijn. Straks loopt iedereen er tussendoor, en krijgen ze eindelijk de aandacht die ze verdienen.”

Ook de drie opvallende sculpturen van Willem de Kooning, die nu nog voor de Weenaflat staan, krijgen een nieuwe plek midden op het plein. “Bijzonder dat ook deze beelden behouden blijven voor de stad”, zegt Iris.

Op naar een mooiere stad

Met de herontwikkeling van het Hofplein zet Rotterdam een duidelijke stap naar een groenere, duurzamere en toegankelijkere stad. Maar dit is meer dan een herinrichting. “Dit project laat zien hoe we als stad met onze openbare ruimte willen omgaan”, gelooft Iris. “Meer ruimte voor mensen, minder prioriteit voor doorgaand autoverkeer. Het Hofplein staat symbool voor die koers.”

De herinrichting van het Hofplein staat niet op zichzelf. In het centrum worden op meerdere plekken soortgelijke keuzes gemaakt. De Coolsingel werd al autoluwer, het Stationsplein veranderde van verkeersknooppunt in een verblijfsruimte, en ook op het Weena en de West-Kruiskade werken gemeente en ondernemers aan een groenere, verkeersluwe stad.

“Je kunt niet alles houden zoals het is”, zegt Iris. “Rotterdam groeit en dat dwingt ons tot keuzes. Blijven we een stad waar de auto leidend is, of maken we ruimte voor een omgeving waarin mensen zich prettig voelen? Dit soort projecten laten zien dat we vol voor dat laatste gaan.”