Van betonbollen naar bloesem

“Wist je dat dit ooit als kunstwerk ontworpen is?”, vraagt Sonia terwijl we over Weena-Zuid lopen. We banen ons een weg over de stoep, tussen hoge gebouwen en verspreide bomen. Fietsen en terrassen steken in de looproutes, waardoor je letterlijk om alles heen moet manoeuvreren. Sonia zei het eerder al: ‘je moet hier struikelend je weg vinden’. Pas nu valt het ons op. Grappig om te bedenken dat dit strookje Rotterdam dus ooit een ambitieus kunstproject was; een visuele ‘rivier’ van betonbollen die tussen de bomen doorliep en de straat structuur gaf.
“Nu kijken we daar anders naar”, zegt Sonia. “We willen dat mensen hier straks niet alleen doorheen lopen, maar dat het echt een prettige plek wordt, met groen dat uitnodigt om te verblijven.”

Dubbelchecken

Sonia Meriin is landschaps-ontwerper en verantwoordelijk voor de vergroening van Weena-Zuid en het Stationsplein. Haar werk gaat verder dan het simpelweg toevoegen van planten. Ze werkt aan belevingsrijke, klimaatadaptieve ruimtes in een stad die al vol zit met beton, leidingen en logistiek. “Je moet altijd goed uitzoeken wat er onder de grond zit”, zegt ze glimlachend. “Ik heb weleens een boom ingetekend zonder te zien dat er een waterleiding lag. Toen gingen ze graven en… tsja. Lesson learned. Sindsdien controleer ik alles dubbel.”
Die combinatie van idealisme en realisme loopt als een rode draad door haar werk. Sonia groeide op in Capelle, maar koos tijdens haar studie voor Landschapsarchitectuur in Wageningen, midden tussen bossen en rivieren. “Het was prachtig”, zegt ze, “maar ik merkte al snel dat ik het hoogstedelijke gebied miste. Juist daar zit voor mij de dynamiek en de uitdaging.” De studie bood veel variatie, van grootschalige regionale projecten tot abstracte ontwerpopgaven. Interessant, maar ook abstract. “Zodra het over bebouwd gebied ging, werd het tastbaar. Dan ging het ineens over stoepen, bomen en mensen. In de stad moet je vergroening echt organiseren; daar ontstond mijn focus.”

Logica van de natuur

Haar liefde voor natuur gaat ver terug. “Mijn ouders namen me vaak mee het bos in. Mijn vader leerde me bomen herkennen, paddenstoelen, wat eetbaar is en wat niet. Dat is altijd blijven hangen. Ik geloof sterk dat je de natuur moet begrijpen voordat je de stad goed kunt begrijpen. In natuur zit een logica, een kloppendheid, die je ook terugziet in architectuur, wiskunde, kleurgebruik. Alles valt op een bepaalde manier samen. Dat probeer ik te vertalen naar de stad.”

En die vertaalslag is hard nodig, want de plannen voor Rotterdam zijn ambitieus. Duizend hectare extra groen, terwijl het RCD al behoorlijk vol is. Hoogbouw, fietsenstallingen, logistiek: alles vraagt ruimte. “Daarom zoeken we naar ongebruikte plekken met potentie”, zegt Sonia. “Geveltuinen, verbrede trottoirs, boomverbeteringen. Bij Centraal Station staan bijvoorbeeld bomen in verharding die het moeilijk hebben. Door ze straks meer ruimte te geven en in een groenvak te zetten, samen met andere beplanting, worden ze letterlijk gelukkiger. En het straatbeeld krijgt meer gelaagdheid.”

Gelukkige bomen

Vergroening zit vaak in slimme keuzes, weet Sonia. Ze werkt zoveel mogelijk met inheemse soorten, vanwege de biodiversiteit, maar houdt ook rekening met het veranderende klimaat. “Het wordt warmer. Sommige plekken zijn extreem heet, vooral in het RCD. Daar kies ik soms bewust voor soorten die het in mediterrane gebieden goed doen. Die balans zoeken hoort bij dit werk.”

Dat geldt ook voor – het overigens juist schaduwrijke – Weena-Zuid. Oorspronkelijk een rommelige mix van achteruitgangen, logistiek verkeer, fietsen, scooters en terrassen, met bomen die her en der stonden en horecameubels die in de looproutes staken. De opgave was helder: meer groen zonder de functie van de straat te verstoren. Het verplaatsen van de bomen was geen optie. Sonia: “Dat vergt jaren aan voorbereiding, en tijd en budget zijn niet altijd toereikend. We hebben de bomen nu gelukkiger gemaak door ze meer wortelruimte te geven – als alles straks in bloei staat wordt dat een prachtig plaatje. Er komen ook meer groenstroken en één duidelijke lijn in het straatbeeld. Dat geeft rust, terwijl de looproutes behouden blijven. Het totaalbeeld moet kloppen.”

Slimme bakken

Waar volle grond niet mogelijk was, zijn (nu al) plantbakken ingezet. “We hebben nu XXL-bakken van twee bij twee meter, met een heester en vaste planten rondom – die staan tegenover het Weena Café.” In de zomer zitten mensen er te lezen of te picknicken. “Dat is precies wat we willen: een stad die uitnodigt.”
De bakken hebben bovendien een andere, slimme functie. Ze zijn tijdelijk, maar dat is bewust: “We plaatsen ze voordat alles definitief wordt aangelegd, zodat je snel kunt laten zien hoe een plek kan functioneren en later bijsturen. En omdat ze verplaatsbaar zijn, kunnen ze bij een nieuw project weer ergens anders in de stad komen te staan. Zo blijft er altijd ergens groen aanwezig.”

En dan is er nog het Stationsplein. Daar geldt hetzelfde principe: “Het eerste wat je ziet als je uit de trein stapt, moet indruk maken.” De bomen – die er nu al staan – komen straks in goedgevulde groenvakken, met aandacht voor zichtlijnen, klimaat, verkeer en waterafvoer. Sonia is betrokken bij alle details. “Onlangs is er een nieuwe Albert Heijn geopend. Dat zorgt voor meer fietsverkeer. We willen voorkomen dat fietsen in het groen belanden. Daarom plaatsen we in het eerste jaar na de aanplant een tijdelijke omheining, zodat fietsers hun fiets niet in het groenvak zetten totdat de planten genoeg volume hebben.”

Ode

Wie straks goed oplet op Weena-Zuid, ontdekt een kleine knipoog naar het verleden: een kronkelende slinger van bloeiende planten, zorgvuldig door Sonia ontworpen, die in het voorjaar wit kleurt en het oorspronkelijke kunstwerk eert. “Ik vind het leuk om geschiedenis en heden met elkaar te verbinden”, zegt Sonia.

En straks, als alles in volle bloei staat, wordt de stad een soort openluchtboeket: bomen in frisse tinten, bloemen langs de trottoirs. Het is lente en die voel je letterlijk in de stad. En dan valt voor Sonia alles weer samen. Rust en harmonie in de drukte van de stad – een kleine ode aan de natuur, midden in het hart van Rotterdam.